Co stanie się z firmą, gdy jej właściciel zechce wycofać się z zarządzania albo przekazać biznes następnemu pokoleniu? Jak zachować majątek, a jednocześnie zapewnić wsparcie bliskim? To pytania, od których często zaczyna się rozmowa o fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna pozwala zaplanować zasady zarządzania majątkiem i spełniania świadczeń na rzecz wskazanych osób. Może pomóc uporządkować sukcesję firmy, ale jej założenie wymaga przemyślenia struktury majątku, potrzeb beneficjentów, sposobu podejmowania decyzji i skutków podatkowych. Nie wystarczy przenieść do niej udziały czy nieruchomości. Trzeba jeszcze ustalić, jak całość ma działać przez kolejne lata.
W webinarze TaxCoach Jarosław Wowra przybliża zagadnienia związane z utworzeniem fundacji rodzinnej i jej funkcjonowaniem. Agenda obejmuje proces założenia, strukturę fundacji, wnoszenie majątku, świadczenia dla beneficjentów, podatki oraz sytuacje, w których to rozwiązanie może nie odpowiadać potrzebom właściciela firmy.
Dla wielu właścicieli firm najtrudniejszą częścią sukcesji nie jest samo wskazanie następcy. Wyzwaniem bywa pogodzenie dalszego prowadzenia biznesu z potrzebami kilku członków rodziny. Jedni chcą pracować w firmie, inni wolą pozostać poza jej działalnością, ale nadal korzystać z majątku wypracowanego przez poprzednie pokolenie.
Fundacja rodzinna pozwala rozdzielić te kwestie. Można określić zasady zarządzania zgromadzonym majątkiem oraz wskazać osoby uprawnione do otrzymywania świadczeń. Beneficjent nie musi osobiście prowadzić firmy, aby korzystać ze wsparcia przewidzianego przez fundatora. Jednocześnie przedsiębiorstwo może działać według wcześniej ustalonych reguł.
To rozwiązanie interesuje także osoby, które posiadają kilka rodzajów aktywów, na przykład udziały w spółkach, nieruchomości i środki przeznaczone na przyszłe inwestycje. Zamiast podejmować osobną decyzję o każdym składniku majątku dopiero w chwili zmiany pokoleniowej, można wcześniej przygotować zasady jego długoterminowego zarządzania.
Podstawowym celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie majątku, zarządzanie nim w interesie beneficjentów i spełnianie świadczeń na ich rzecz. To fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji oraz reguły, według których ma ona funkcjonować.
W praktyce dla jednej rodziny najważniejsze będzie zachowanie kontroli nad firmą. Dla innej priorytetem okaże się finansowanie edukacji dzieci, wspieranie członków rodziny w określonych sytuacjach lub utrzymanie majątku przez kilka pokoleń. Można też zaplanować, które decyzje mają pozostawać w gestii organów fundacji, a jakie warunki muszą zostać spełnione przed wypłatą świadczenia.
Dobry cel powinien wynikać z rzeczywistych potrzeb. Jeśli właściciel firmy chce zapewnić jej ciągłość, warto ustalić, kto będzie prowadził działalność operacyjną i w jaki sposób fundacja będzie korzystać z praw właścicielskich. Jeśli najważniejsze jest wsparcie rodziny, trzeba określić potrzeby beneficjentów i źródła finansowania świadczeń. Dopiero na tej podstawie można oceniać, jak zbudować statut i strukturę majątku.
Fundacja rodzinna jest odrębną osobą prawną. Fundator wnosi do niej mienie, a fundacja zarządza nim zgodnie ze swoim celem i statutem. Wskazani beneficjenci mogą otrzymywać przewidziane dla nich świadczenia. Mogą to być między innymi pieniądze, rzeczy, prawa albo możliwość korzystania z określonych składników majątku.
W codziennym działaniu znaczenie mają zasady zapisane w dokumentach fundacji. Kto podejmuje decyzje inwestycyjne? Kto reprezentuje fundację? Kiedy beneficjent może otrzymać świadczenie? Jak postąpić, gdy zmieni się sytuacja rodzinna lub biznesowa? Na takie pytania warto odpowiedzieć przed utworzeniem fundacji, ponieważ będą wpływać na jej funkcjonowanie długo po wniesieniu pierwszych aktywów.
Fundacja nie zastępuje automatycznie spółki prowadzącej biznes. Jej działalność gospodarcza jest ograniczona ustawowo do określonego zakresu. Dlatego trzeba odróżnić zarządzanie majątkiem i udziałami od bieżącego prowadzenia działalności operacyjnej. Przy planowaniu struktury należy sprawdzić, jakie czynności będzie wykonywać sama fundacja, a jakie pozostaną w spółkach, w których uczestniczy.
Fundatorem może zostać osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. To ona podejmuje decyzję o ustanowieniu fundacji i określa podstawowe zasady jej działania. Fundacja może mieć więcej niż jednego fundatora, co ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy majątek rodzinny jest budowany wspólnie.
Beneficjentami są osoby lub podmioty uprawnione do świadczeń zgodnie ze statutem i listą beneficjentów. Przy ich wskazywaniu warto myśleć nie tylko o obecnej sytuacji. Znaczenie mają również przyszłe zmiany: pojawienie się kolejnego pokolenia, nowe potrzeby członków rodziny czy zmiana ich zaangażowania w firmę.
Za prowadzenie spraw fundacji odpowiadają jej organy. Ustalenie sposobu ich powoływania, zakresu uprawnień i zasad podejmowania decyzji to jeden z najważniejszych etapów projektowania fundacji. Jeśli kilka osób będzie miało różne oczekiwania wobec majątku, przejrzyste reguły pomagają ograniczyć spory. Dlatego struktura fundacji powinna odpowiadać sytuacji konkretnej rodziny, a nie jedynie powielać ogólny wzór statutu.
Przygotowania warto zacząć od rozmowy o celach. Fundator powinien ustalić, jaki majątek zamierza wnieść, kto ma z niego korzystać oraz jakie zasady mają obowiązywać po jego wycofaniu się z aktywnego zarządzania. To moment na przeanalizowanie struktury firmowej, relacji rodzinnych i planowanych transakcji.
Kolejnym krokiem jest przygotowanie wymaganych dokumentów, w tym statutu. Fundację można ustanowić w akcie założycielskim albo w testamencie. Ustawa przewiduje formę aktu notarialnego. Należy także przygotować spis mienia, powołać wymagane organy i zadbać o fundusz założycielski, którego wartość nie może być niższa niż 100 000 zł.
Fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych. Sam wpis nie kończy jednak prac organizacyjnych. Trzeba przygotować sposób prowadzenia dokumentacji, obsługi świadczeń, rachunkowości oraz podejmowania decyzji dotyczących majątku. Im lepiej te sprawy są przemyślane przed założeniem fundacji, tym łatwiej korzystać z niej zgodnie z przyjętym celem.
Przedmiotem planowania mogą być różne składniki majątku, w tym środki pieniężne, udziały lub akcje spółek, nieruchomości oraz inne prawa majątkowe. Każde aktywo wymaga jednak osobnej analizy. Inne zagadnienia pojawią się przy wniesieniu udziałów w działającej spółce, a inne przy nieruchomości obciążonej umową najmu lub zobowiązaniem.
Przed przeniesieniem majątku warto ustalić jego wartość, stan prawny i rolę w przyszłej strukturze. Czy składnik ma generować regularny dochód? Czy fundacja ma korzystać z niego przez wiele lat? Czy fundator rozważa jego sprzedaż? Odpowiedzi na te pytania pomagają ocenić, czy wniesienie konkretnego aktywa jest zgodne z celem fundacji i jakie mogą być skutki podatkowe późniejszych czynności.
Ważne jest też sprawdzenie istniejących umów. Zmiana właściciela udziałów albo nieruchomości może wymagać przeanalizowania postanowień umownych, zgód i obowiązków informacyjnych. Plan wniesienia majątku powinien więc obejmować zarówno podatki, jak i kwestie prawne oraz organizacyjne.
Świadczenia dla beneficjentów powinny wynikać z zasad określonych przez fundatora. Można przewidzieć regularne wsparcie albo świadczenia zależne od konkretnych okoliczności. Znaczenie ma to, kto jest uprawniony do ich otrzymania, jakie warunki musi spełnić i kto podejmuje decyzję o wypłacie.
Ustalenie tych zasad wymaga spojrzenia na możliwości finansowe fundacji. Jeśli jej majątek składa się głównie z udziałów w spółce lub nieruchomości, nie oznacza to automatycznie, że w każdym momencie dysponuje ona gotówką potrzebną do wypłaty. Plan świadczeń warto więc powiązać z przewidywanymi wpływami, kosztami utrzymania fundacji i potrzebą zachowania majątku na przyszłość.
Osobnej analizy wymagają podatki. Skutki otrzymania świadczenia mogą zależeć między innymi od relacji beneficjenta z fundatorem oraz pochodzenia mienia w fundacji. Przed ustaleniem zasad wypłat warto przeanalizować sytuację wszystkich planowanych beneficjentów, zwłaszcza gdy fundacja ma kilku fundatorów lub świadczenia mają otrzymywać osoby z różnych gałęzi rodziny.
Podatki są jednym z tematów webinaru, ale nie powinny być jedynym powodem utworzenia fundacji. Jej rozliczenia zależą od rodzaju aktywów, podejmowanych czynności i sposobu przekazywania świadczeń. Istotne jest również to, czy fundacja działa w granicach działalności dopuszczonej przez ustawę.
Przy planowaniu należy osobno przeanalizować opodatkowanie fundacji i skutki podatkowe po stronie beneficjentów. Samo wniesienie aktywa, późniejsze zarządzanie nim, sprzedaż oraz wypłata środków to różne zdarzenia. Ocena tylko jednego z tych etapów może dać niepełny obraz kosztów całego rozwiązania.
W 2026 roku należy dodatkowo śledzić projekty zmian podatkowych dotyczących fundacji rodzinnych. Propozycje legislacyjne mogą wpływać na ocenę planowanych transakcji, ale projekt nie jest jeszcze obowiązującym prawem. Przed podjęciem decyzji o wniesieniu lub zbyciu majątku trzeba sprawdzić aktualny stan przepisów, zamiast opierać się wyłącznie na informacjach z wcześniejszej prezentacji.
Pierwszym błędem jest rozpoczynanie od wyboru majątku do wniesienia, zanim zostanie określony cel fundacji. Jeśli nie wiadomo, komu ma służyć i jak długo majątek ma w niej pozostać, trudno dobrze zaprojektować statut, zasady wypłat oraz sposób zarządzania.
Kolejne ryzyko to niedopasowanie struktury fundacji do działalności prowadzonej przez rodzinę. Warto szczegółowo przeanalizować transakcje między fundacją, spółkami i beneficjentami oraz sprawdzić, czy planowane czynności mieszczą się w ustawowym zakresie działalności fundacji. Sam fakt, że dany składnik majątku można przenieść, nie przesądza jeszcze, że późniejszy model działania będzie odpowiedni.
Problemy mogą też wynikać z niedokładnego ustalenia sytuacji beneficjentów. Zasady przyznawania świadczeń powinny być zrozumiałe, wykonalne i spójne z możliwościami finansowymi fundacji. Przed jej założeniem warto sprawdzić, jak zaproponowane reguły zadziałają nie tylko dziś, ale także po zmianie pokoleniowej.
Fundacja rodzinna nie odpowie na każdą potrzebę właściciela firmy. Jeżeli głównym celem jest szybkie przeprowadzenie pojedynczej transakcji, a nie długoterminowe zarządzanie majątkiem i sukcesja, koszty oraz obowiązki związane z jej prowadzeniem mogą okazać się nieproporcjonalne do korzyści.
Warto zachować ostrożność również wtedy, gdy fundator nie ma jeszcze uzgodnionych celów z rodziną, nie wie, kto powinien podejmować decyzje, albo chce zachować pełną swobodę korzystania z każdego składnika majątku. Fundacja wymaga świadomego ustalenia reguł i konsekwentnego ich stosowania.
Ocena powinna obejmować cały plan: majątek, strukturę własności, potrzeby rodziny, przewidywane świadczenia i możliwe zmiany w przyszłości. Czasem fundacja będzie właściwym elementem sukcesji, a czasem lepiej sprawdzą się inne rozwiązania prawne. Webinar pomaga zrozumieć, jakie pytania należy zadać przed wyborem.
Dla kogo jest ten webinar?
Materiał jest przeznaczony dla właścicieli firm, inwestorów oraz osób planujących przekazanie majątku kolejnemu pokoleniu. Przyda się przedsiębiorcom, którzy posiadają udziały w spółkach, nieruchomości lub inne aktywa i chcą ustalić zasady zarządzania nimi w dłuższej perspektywie.
Webinar może pomóc także członkom rodzin biznesowych, którzy chcą lepiej zrozumieć rolę fundatora i beneficjentów, sposób wypłaty świadczeń oraz znaczenie statutu. Jeśli zastanawiasz się, czy fundacja rodzinna pasuje do Twojej sytuacji, potraktuj nagranie jako punkt wyjścia do analizy własnej struktury majątkowej i planu sukcesji.
Biznes
68 min
Firma może zwiększać sprzedaż i jednocześnie tracić płynność lub marżę. Obejrzyj webinar o cash flow, kosztach, KPI i danych potrzebnych do podejmowania decyzji.
Podatki
99 min
Co zmieniło się w podatkach w 2026 roku, a które rozwiązania były jeszcze projektami? Obejrzyj webinar o VAT, CIT, PIT, KSeF i rozliczaniu samochodów firmowych.
Prawo
84 min
Jak KSeF zmienia wystawianie i odbieranie faktur? Obejrzyj webinar i dowiedz się, jak przygotować obieg dokumentów oraz współpracę z księgowością.
